Það er ekki erfitt að skilja að margir Íslendingar séu orðnir þreyttir á ofsanum í umræðunni um þjóðaratkvæðagreiðsluna um aðildarviðræður við Evrópusambandið sem fram fer í lok mánaðar. Hann er enda yfirgengilegur.

Þessi ofsi tók sér bólfestu í sjónvarpsþætti síðastliðinn mánudag. Þar náði formaður Sjálfstæðisflokksins að halda því fram að þjóðin væri svo klofin í herðar niður að fjölskyldur gætu varla hist lengur. „Börn eru hætt að geta hitt foreldra sína vegna þess að fólk hnakkrífst og það nennir þessu ekki,“ sagði Guðrún Hafsteinsdóttir.

Hún hafði vart sleppt orðinu þegar formaður Miðflokksins náði að sameina alla þjóðina nema hörðustu lærisveina sína um að framganga hans, dónaskapur, yfirgangur og skortur á raunveruleikatengingu væri ekki eitthvað sem við viljum sjá í pólitískri umræðu.

Síðustu daga hef ég spurt ansi stórt úrtak fólks með ólíkar skoðanir á þjóðaratkvæðagreiðslunni hvort það geti ekki alveg hitt fjölskyldur sínar og það kannast enginn við að geta ekki lengur sinnt foreldrum sínum vegna Evrópubræði. Þvert á móti fóru nær öll samtölin fram af virðingu fyrir andstæðum skoðunum eða hagsmunum annarra og því að hér er að eiga sér stað lýðræðisleg afstaða gegn einum stærsta pólitíska ásteytingarsteini sem við höfum þurft að eiga við í áratugi. Hver sem niðurstaðan verður er gott að afgreiða málið og halda svo áfram með niðurstöðuna.

Reiðasta fólkið, sem er stanslaust á innsoginu og brjálað yfir því að þjóðin fái að velja sína framtíð í beinni kosningu, virðist aðallega vera valdmissigremjufólkið í minnihlutaflokkunum á þingi. Ég las greiningu á samfélagsmiðlum á þessu vandamáli sem var eftirfarandi: „Ráði Sjálfstæðisflokkurinn ekki – eða hafi a.m.k. neitunarvald – telst þjóðin sundruð, eða gjörsamlega klofin í herðar niður, eins og formaðurinn orðar það. Þetta gildir um öll stærri mál.“

Þetta er ekki fjarri lagi.

Ég viðurkenni það fúslega að ég átti alveg von á hörku frá Neikvæðum sem hafa hag af krónuhagkerfinu og fákeppninni hérlendis, en umfang ofsans hefur samt komið mér á óvart.

Ég átti til að mynda ekki von á því að sú hlið sem keppir að því að niðurstaðan verði Nei sé að eyða gríðarlegu púðri í fullkomna þvælu. Forystufólk á hennar vegum sáir þeim fræjum linnulaust að það sé ekkert til að semja um og því sé verið að lauma okkur bakdyramegin í Evrópusambandið með lygum um tvöfalda atkvæðagreiðslu. Milli þess sem það beinlínis lýgur til um herskyldu, yfirtöku á skuldum annarra þjóða og að öll 27 ríkin í sambandinu séu í raun búin að afsala sér fullveldi.

Raunveruleikinn er auðvitað allt annar. Atkvæðagreiðslan nú er um að hefja aðildarviðræður að nýju. Farið verður inn í þær aðildarviðræður með skýr markmið um að halda fullum yfirráðum yfir fiskimiðum og öðrum auðlindum, sérlausnum fyrir landbúnað og að evra verði tekin upp hér við fyrsta mögulega tækifæri, svo fátt eitt sé nefnt.

Það liggur fyrir, í orðum Mörtu Kos, stækkunarstjóra Evrópusambandsins, að Ísland hefur sérstöðu og að sambandið sé reiðubúið að finna skapandi lausnir í viðræðum sem allir geti fellt sig við. Það eigi sérstaklega við í sjávarútvegi og landbúnaði.

Náist þessi markmið verður samningur lagður fyrir þjóðina og ég mun samþykkja hann. Náist þau ekki mun ég, og margir fleiri, sennilega hafna honum.

Ekkert virðist heilagt í þessari neikvæðu vegferð. Þrátt fyrir að úttekt Samkeppniseftirlitsins, sem byggir á naglföstum gögnum, sýni að matvara sé 55 prósentum dýrari á Íslandi en í Evrópusambandinu þá er því haldið fram að matur hér sé alls ekkert svo dýr. Það sé bara skynjunarvilla langþreyttra landsmanna sem skilji ekki að milliliðir í matvælaframleiðslu þurfi að hirða góðan hagnað þótt bæði bændur og neytendur sitji eftir með skertan hlut eða sjái ekki að það sé samfélagslega mikilvægt að matvöruverslanir og eldsneytissjoppur sem keppa bara í áferð en ekki verði auki ávöxtunina sína á hverjum einasta ársfjórðungi.

Þrátt fyrir að húsnæðisverð hérlendis hafi rúmlega tvöfaldast að raunvirði á tíu árum í síðustu uppgangssveiflu, og meira en í nokkru öðru ríki innan Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD) á því tímabili, er látið eins og það hafi bara ekkert skapað neinar hindranir fyrir ungt og eignaminna fólk inn á þann markað. Í raun sé það allt í einu afskaplega einfalt að eignast eigið þak yfir höfuðið hér á eldfjallaeyjunni.

Þrátt fyrir að íslenska krónan hafi leitt til þess að heimili, fyrirtæki og hið opinbera á Íslandi hafi greitt 6.432 milljarða króna umfram það sem sömu skuldir hefðu kostað á evrusvæðinu á aldarfjórðungi þá er því samt haldið fram að íslenska vaxtaumhverfið hérna sé í raun bara fínt.

Helstu rök hirðhagfræðinga Morgunblaðsins, SA, Sjálfstæðisflokks og annarra sem tilheyra því valdasólkerfi fyrir þessari framsetningu eru þau að hér séu laun svo ofsalega há. Ég hef áður sagt að það sé svipað og að halda því fram að það sé gott veður á Íslandi ef leiðrétt sé fyrir úlpum.

Og stend við þá greiningu.

Það er nefnilega staðreynd að ekkert myndi vera meiri kjarabót fyrir flest fólk á Íslandi en skaplegra verðlag, eðlileg verðbólga með stöðugri mynt og lægri vextir.

Fyrst má nefna að raungengið hér er mjög hátt um þessar mundir, svipað og það var árið 2007 rétt áður en bankahrunið skall á. Meira að segja dýpstu hirðmenn hafa spáð því að fram undan sé leiðrétting á þessu gengi, sem þýðir þá að það sem íslenskt launafólk fær fyrir krónurnar sínar annars staðar dregst saman. Það má líka nefna að þjóðarframleiðsla á mann næstum helmingaðist milli hápunktar 2007 og lágpunktar 2009.

Svo er litið fram hjá því, líkt og kom fram í neðangreindri grein, að þrátt fyrir að íslenska ríkið skuldi lítið í samanburði við marga aðra í Evrópu þá hefur það greitt meira í vexti sem hlutfall af þjóðarframleiðslu síðastliðinn aldarfjórðung en nokkurt annað ríki álfunnar vegna þess að vextirnir á íslensku lánunum eru mun hærri, vegna íslensku krónunnar.

Við hefðum getað gert ýmislegt við þá 1.289 milljarða króna sem ríki og sveitarfélög hefðu getað sparað sér frá aldamótum og til loka árs 2024 ef skuldir þeirra hefðu kostað það sama og á evrusvæðinu á því tímabili. Greiða niður skuldir, laga vegi, byggja spítala, vinna á annarri innviðaskuld, styrkja velferðarkerfi. Og svo framvegis.

Það að ætla að gera þessa stöðu, sem er staðreynd, að einhverju aukaatriði í umræðunni um Evrópusambandsaðild er veruleikafirrt. Og sýnir algjört skilningsleysi á veruleika venjulegs vinnandi fólks á Íslandi.

Í sömu grein er líka vísað í samantekt sem sýnir að stór hluti umframvaxta sem heimili, fyrirtæki og ríkið borga fyrir tilvist íslensku krónunnar fari til lífeyrissjóðanna. En ávöxtun þeirra var samt ekkert betri, og meira að segja oft lakari, en hjá samanburðarsjóðum í Evrópu og Bandaríkjunum á tímabilinu sem var skoðað.

Ef þannig er í pottinn búið, að þjóðin greiði himinháa vexti til að lífeyrissjóðir geti náð ávöxtunarmarkmiði sem þeir svo ná ekki yfir lengri tíma, og sjóðirnir gætu ávaxtað pundið okkar betur utan Íslands, hver er þá tilgangurinn með þessari hringekju? Við græðum sannarlega ekki á vaxtakokrinu og vaxtakokurskerfið skilar sjóðunum ekki einu sinni í þá stöðu að ná eigin ávöxtunarviðmiði á umræddu tímabili.

Allt að öllu þá er erfitt að sannfæra launafólk sem sér peninginn sinn brenna upp um hver mánaðamót í svimandi afborgunum af gölnum húsnæðislánum eða við sjálfsafgreiðslukassann í búðinni vegna svimandi verðlags um að það sé í raun heppið að fá svona margar krónur útborgaðar. Það sem eftir stendur eftir fasta kostnaðinn er það sem skiptir máli.

Í ljósi þess er erfitt að þræta um að stærsta launahækkun sem íslenskt launafólk gæti fengið er að vextir á óverðtryggðum húsnæðislánum færu úr 9-10 prósentum í 3-4 prósent. Ef sambærileg slík lán á Íslandi annars vegar og Hollandi hins vegar, bæði til 30 ára og upp á 50 milljónir króna, eru borin saman kemur í ljós að mismunurinn á mánaðarlegri afborgun yrði um 200 þúsund krónur á mánuði. Það gera 2,4 milljónir króna á ári í hreinar nýjar ráðstöfunartekjur.

Það eru ekki einungis við heimamenn sem sjáum kostnaðinn við krónuna. Ný skýrsla Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um stöðu mála á Íslandi er til að mynda mjög áhugaverð lesning, sérstaklega þegar samanburður við önnur lönd er skoðaður. Í henni er nefnilega fjallað um tvo efnahagslega veruleika sem einkenna Ísland umfram flest annað: þrálátan framleiðnivanda og verðbólgu.

Söguna af framleiðnivandanum þekkja flestir. Já, það hefur verið töluverður hagvöxtur á Íslandi á síðustu árum en hann var drifinn áfram af innflutningi á fólki og þegar honum er deilt niður á mann var hann enginn. Já, Ísland er ríkt land en hagkerfið heldur lífskjörum uppi með mikilli atvinnuþátttöku, löngum vinnutíma og háu vinnuframlagi í samanburði við önnur lönd. Framleiðniaukning hefur ekki verið nægilega mikil. Og ef þær útflutningsgreinar sem skila mikilli framleiðni, sjávarútvegur og orkuframleiðsla, eru teknar út fyrir sviga þá er framleiðni hérna hreinlega léleg á alla mælikvarða og í flestum samanburði.

Á sama tíma er verðbólga þrálátari en í samanburðarlöndum og ytri verðáföll festast óvenjulega sterkt í innlendu verðlagi. Þetta er dregið mjög skýrt fram í skýrslunni. Innflutningsverðskellir skýri 75 prósent af frávikum í íslensku vísitölu neysluverðs á tveggja ára tímabili á meðan miðgildi þess sé 26 prósent í samanburðarlöndum. Þetta þýðir á mannamáli að íslensk heimili og fyrirtæki búa við verðbólgukerfi þar sem ytri áföll, eins og til dæmis olíuhækkanir vegna stríðsins í Íran, berast óvenju hratt og sterkt inn í verðlag.

Í skýrslunni segir að frá því að 2,5 prósenta verðbólgumarkmiðið, hjartað í peningastefnu Íslands, var tekið upp árið 2001 hafi verðbólga að meðaltali verið 4,9 prósent, næstum tvöfalt verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands. Þegar horft er á stöðugra tímabil, árin 2011–2025, hafi hún samt verið 4,0 prósent og yfir markmiði í um tveimur þriðju mánaða.

Þrátt fyrir svimandi háa stýrivexti árum saman hafi reynst erfitt að koma verðbólgu varanlega niður á markmið, sem bendi til þátta sem peningastefnan ein hafi átt erfitt með að vega upp á móti.

Ályktunin sem er dregin af þessu getur varla verið önnur en sú að það séu kerfislegir þættir í krónuhagkerfinu sem gera það að verkum að sama hvað við reynum og sama hversu lengi við höldum stýrivöxtum svimandi háum með agalegum afleiðingum fyrir heimili og fyrirtæki í landinu (en jákvæðum afleiðingum fyrir fjármagnseigendur og banka), þá tekst okkur ekki að ná markmiði peningastefnunnar. Við erum raunar oftast nær órafjarri því. Ísland þarf sterkara verðbólguakkeri og trúverðugra stöðugleikakerfi en það sem litla krónuhagkerfið hefur skilað.

Það næst með inngöngu í Evrópusambandið og upptöku evru.