Nú hafa tvö stærri sjávarútvegsfyrirtækin af þremur sem eru skráð á íslenskan hlutabréfamarkað skilað ársuppgjöri fyrir árið 2025.

Síldarvinnslan, sem gaf út jákvæða afkomuviðvörun á síðasta ári vegna þess að hagnaður hennar var að fara langt fram úr áætlun og væntingum, jók rekstrartekjur sínar um 16,4 prósent milli ára upp í 48,6 milljarða króna. Rekstrarhagnaður fyrir skatta, fjármagnskostnað og afskriftir var 14,8 milljarðar króna. Það þýðir að rúmlega 30 prósent af tekjum fyrirtækisins var hreinn rekstrarhagnaður.

Svo greiddi Síldarvinnslan skatta og gjöld af lánum sínum og öðru tilfallandi. Hún er meðal annars að greiða niður skuldir ansi hratt og lækkaði þær um rúmlega fimm milljarða króna á árinu 2025. Fyrir vikið er eigið fé Síldarvinnslunnar orðið svimandi hátt, alls 94,4 milljarðar króna, og eiginfjárhlutfallið yfir 66 prósent.

Alls greiddi Síldarvinnslan 1,8 milljarða króna í veiðigjald á síðasta ári, sem var um 400 milljónum krónum meira en fyrirtækið greiddi í slík árið 2023. Heilt yfir námu öll opinber gjöld, að meðtöldu mótframlagi í lífeyrissjóði fyrir starfsmenn, um 6,5 milljörðum króna. Það er sirka sama upphæð og Síldarvinnslan greiddi í slík árið áður.

Hagnaður ársins, eftir skatta og öll gjöld, var 8,2 milljarðar króna og af þeirri upphæð stendur til að greiða 3.075 milljónir króna í arð til eigenda. Samanlagður hagnaður Síldarvinnslunnar frá 2014 er nú nálægt 80 milljörðum króna.

Það sem er ekki borgað út í arð árlega bætist einfaldlega við eigið féð. Eigið fé sem er að uppistöðu byggt upp á fiskveiðiheimildum. Kvótinn sem Síldarvinnslan heldur á er bókfærður á litla 67 milljarða króna sem er tæplega helmingur af eignum fyrirtækisins og 71 prósent af eigin fé samstæðunnar. Virði kvótans eykst um átta prósent milli ára.

Ekki amalegt fyrir „eign“ sem lög segja reyndar til um að sé ekki fyrirtækisins heldur þjóðarinnar.

Af hverju gekk svona svakalega vel hjá Síldarvinnslunni? Gefum Gunnþóri Ingvasyni, forstjóra Síldarvinnslunnar, orðið. Í tilkynningu vegna ársuppgjörsins var haft eftir honum: „Árið 2025 var gott rekstrarár og einkenndist af mikilli eftirspurn og háum verðum á öllum helstu mörkuðum, auk þess sem veiðar og vinnsla gengu vel. Afkoman var góð og er árið 2025 eitt af bestu rekstrarárum í sögu félagsins.“

Þetta er sami Gunnþór, sem er líka formaður Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi, sem sagði fyrir tæpu ári að leiðrétting veiðigjalda myndi leiða til þess að uppsagnir yrðu í sjávarútvegi, samkeppnishæfni geirans myndi minnka og kostnaðarliðir hækka. Hann bætti svo um betur í maí þegar hann sagði að allar fjárfestingar yrðu settar á ís vegna þess að veiðigjöldum yrði breytt.

Það stóðst þó ekki alveg því í ágúst tilkynnti Síldarvinnslan um að hún ætlaði að setja tvo nýja milljarða króna í fiskeldisfyrirtækið Arctic Fish, fyrirtæki sem hún keypti sig inn í fyrir 15 milljarða króna árið 2022 en tapaði umtalsverðum fjármunum í fyrra.

Daginn eftir að ársuppgjör Síldarvinnslunnar var birt var markaðsvirði samstæðunnar um 205 milljarðar króna. Daginn sem leiðrétt veiðigjöld voru afgreidd á þingi, þann 14. júlí í fyrrasumar, var markaðsvirðið 130 milljarðar króna. Það hefur aukist um 75 milljarða króna síðan að leiðréttingin var lögfest.

Meltið það aðeins. Ef eigendur Síldarvinnslunnar myndu selja hlutabréf sín í dag myndu þeir fá 75 milljörðum króna meira fyrir þau en fyrir um átta mánuðum. Það er allt svartnættið sem er í rekstri stærstu sjávarútvegsfyrirtækja landsins.

Brim gekk ekki síður vel á síðasta ári. Þrátt fyrir umtalsverðan samdrátt í veiðum á mikilvægum botnfisktegundum eins og þorski, ýsu og gullkarfa voru afurðaverð á þorski, ýsu og ufsa mjög há auk þess sem makrílveiðar gengu sérlega vel og afurðaverð voru feikilega há. Tekjur félagsins voru 59,3 milljarðar króna á síðasta ári, rekstrarhagnaður fyrir skatta, fjármagnskostnað og afskriftir var 13,1 milljarður króna sem þýðir að 22 prósent af tekjum enduðu sem hagnaður.

Heildarhagnaður Brims eftir skatta og gjöld var 8,7 milljarðar króna. Þá var samstæðan til að mynda búin að borga 1,6 milljarða króna í veiðigjald. Vegna þessa ætlar Brim að greiða hluthöfum sínum rúmlega fjóra milljarða króna í arð á yfirstandandi ári.

Eignir Brims voru metnar á um 147 milljarða króna í lok árs 2025 og eigið fé samstæðunnar var tæplega 77 milljarðar króna. Það þýðir að eiginfjárhlutfallið var rúmlega 52 prósent. Þar munar vitanlega mest um kvótann sem Brim heldur á en hann er eign íslenskrar þjóðar. Bókfært virði hans er tæplega 56 milljarðar króna.

Og hvernig hefur hlutabréfaverð í Brim þróast síðan að leiðrétting veiðigjalda var samþykkt á þingi? Markaðsvirði félagsins fór upp í 168 milljarða króna eftir að ársuppgjörið var birt, sem er 58 milljörðum krónum yfir því verði sem var á bréfum Brims um miðjan júlí í fyrra þegar 71. grein þingskaparlaga var beitt til að stöðva lengstu málþófsæfingu Íslandssögunnar. Hlutabréfaverðið hefur hækkað um tæp 53 prósent.

Það verður seint sagt að eðlileg leiðrétting veiðigjalda hafi haft mikil neikvæð áhrif á fjárfestingagetu og -vilja Brims. Eftir hana var tilkynnt að Brim ætlaði að kaupa Lýsi á 30 milljarða króna.

Sjávarútvegurinn, sérstaklega stærstu fyrirtækin innan hans sem skila öllum þessum myljandi arðsemi, er fyrir löngu búinn að yfirgefa íslensku krónuna. Samkvæmt síðustu birtu upplýsingum gera alls 250 íslensk fyrirtæki upp í annarri mynt en þeirri íslensku og það fyrirkomulag er langvinsælast í sjávarútvegi. Þess vegna hefur verið athyglisvert að Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi (SFS) hafa ekki blandað sér með neinum afgerandi hætti í umræðu um þjóðaratkvæðagreiðslu um Evrópusambandið. Það er athyglisvert vegna þeirra hagsmuna sem eru undir hjá aðildarfyrirtækjum samtakanna og vegna þess að þegar Ísland fór síðast í Evrópuvegferð þá beittu eigendur stórútgerða sér með afgerandi hætti til að koma í veg fyrir aðild.

Það var meðal annars gert í gegnum eignarhald á Morgunblaðinu sem útgerðaraðallinn keypti árið 2009 þegar lestur blaðsins slagaði upp í 40 prósent á landsvísu. Um það má lesa í kveðju frá Sigurbirni Magnússyni, stjórnarformanni Árvakurs og föður Áslaugar Örnu Sigurbjörnsdóttur, til Davíðs Oddssonar í sérstöku minningarblaði um þann síðarnefnda sem kom út fyrir viku, sama dag og Davíð var jarðsettur. Þar skrifaði Sigurbjörn meðal annars að skömmu áður en Davíð var ráðinn ritstjóri Morgunblaðsins hafi verið mynduð fyrsta hreinræktaða vinstristjórnin sem meðal annars hafi ætlað sér að þjóðnýta útgerðarfyrirtæki og ganga í Evrópusambandið. „Morgunblaðið var strax í fararbroddi í baráttu gegn hinni hreinræktuðu vinstristjórn og stefnumálum hennar og við þessar aðstæður skipti máli að rödd Morgunblaðsins heyrðist svo eftir væri tekið. Það er að mínu mati óumdeilt að Morgunblaðið átti stóran þátt í því algera hruni sem hin hreinræktaða vinstristjórn beið í alþingiskosningunum 2013.“

Í fylkingarbrjósti eignarhalds á útgáfufélagi Morgunblaðsins eru eigendur Ísfélagsins, þriðju skráðu stórútgerðarinnar á hlutabréfamarkaði sem er enn ekki búin að birta sitt ársuppgjör en gerir upp, í nafni fullveldis og íslensku krónunnar, í Bandaríkjadal.

Fáir sem geta lesið sér til gagns efast um að Morgunblaðið og fylgihnettir þess, bæði formlegir og afleiddir í hlaðvarpsheimum, eru á sömu vegferð eftir þau hreinu stjórnarskipti sem áttu sér stað síðla árs 2024.

Nú þegar Sjálfstæðisflokkurinn er ekki í ríkisstjórn, en það verður annað kjörtímabilið sem svo er ekki síðan árið 1991, hefur Morgunblaðið og tengdir miðlar reynt sitt allra besta til að stýra pólitísku narratívi á Íslandi. Hér að neðan er til að mynda samsett mynd af forsíðum blaðsins í desember 2025, en 17 af þeim voru með það sem hægt er að skilgreina sem hlutdrægar pólitískar sagnir gegn sitjandi stjórnvöldum og til þess gerðar að tala upp oft og tíðum hæpinn, ýktan eða beinlínis rangan málflutning hægri flokka í stjórnmálum.

Þessa stöðu má meira og minna yfirfæra yfir á alla mánuði. Rekin er hörð pólitísk áróðursstefna sem styður að mestu við Sjálfstæðisflokkinn og þann anga atvinnulífsins sem tengjast eignarhaldi Árvakurs eða eru eigendum og stjórnendum félagsins þóknanlegir. Miðlum Árvakurs er sömuleiðis beitt af miklum ofsa gagnvart þeim sem skilgreindir eru sem andstæðingar þessara aðila.

Samhliða fara starfsmenn Morgunblaðsins og tengdra miðla mikinn á samfélagsmiðlum og í hlaðvarpsviðtölum við aðra bandamenn í harða hægrinu við að ýta þessum pólitísku sögnum á framfæri.

Frá því nýir hluthafar eignuðust samstæðuna árið 2009 hefur hún tapað yfir þremur milljörðum króna á virði hvers árs en hluthafarnir hafa haldið áfram að fjármagna félagið með nýju hlutafé og lánum. Þeir hafa lagt félaginu til hlutafé upp á að minnsta kosti tvo milljarða króna á tímabilinu. Vegna þess að Árvakur er ekki rekinn á viðskiptalegum forsendum, heldur fyrir viðskiptalega meðgjöf stórútgerða, þá hefur útgáfufélagið getað staðið af sér allar áskoranir sem hafa fellt aðra, eins og til dæmis Fréttablaðið.

Slagkraftur blaðsins er hins vegar mun minni en áður, þótt lífstílsfréttir trekki enn marga lesendur að vef þess. Þrátt fyrir frídreifingu alla fimmtudaga, þar sem alls kyns fólk með engan áhuga á pólitískum áróðri Morgunblaðsins fær blaðið gegn vilja sínum, er lesturinn nú kominn undir 20 prósent. Þegar aldursdreifing lesenda er skoðuð kemur í ljós að Morgunblaðið er fyrst og síðast að tala við eldra fólk. Þannig háttar nefnilega um að í aldurshópnum 60–80 ára mælist lestur blaðsins 37 prósent en í aldurshópnum 30 til 39 ára mælist hann 7,2 prósent.

En þetta var útúrdúr. Aftur að sjávarútveginum og Evrópu. Brim er eitt þeirra fyrirtækja sem árum saman hefur valið að gera upp í evrum, enda helsta viðskiptamynt þess og Evrópa helsta viðskiptasvæðið. Guðmundur Kristjánsson, forstjóri og aðaleigandi Brims, ræddi Evrópumál í pallborði á landsþingi Viðreisnar í fyrra. Þar sagði hann sjávarútveginn ekki hafa tekið faglega umræðu um Evrópusambandið síðan árið 2009. Síðan þá hefur eigið fé geirans vaxið um að minnsta kosti 500 milljarða króna og íslensk sjávarútvegsfyrirtæki eru nú á meðal stærstu leikenda í evrópskum sjávarútvegi, ef ekki þeirra stærstu.

Forstjórinn sagði svo, með mjög afgerandi hætti, að hann væri fylgjandi því að þjóðin fengi að kjósa um hvort það ætti að fara í aðildarviðræður um aðild og að sú atkvæðagreiðsla ætti að fara fram sem fyrst.Guð

Síðan sagði Guðmundur: „Ef ég væri stjórnmálamaður væri ég skíthræddur við upptöku evru. Það myndi girða fyrir möguleika stjórnmálamanna að úthluta gæðum til vina og vandamanna […] Ef það má ekki breyta neinu, þá náum við engum árangri og krónan verður áfram. Því stjórnmálamaðurinn þynnir bara kjörin okkar hinna með því að fella krónuna. Ef þú ert með evruna, þá geturðu ekki gert þetta.“

Þetta er vel sagt hjá Guðmundi og rétt mat.

Svo virðist sem fleiri séu að sjá sama ljós og Brim því Síldarvinnslan, sem gert hefur upp í Bandaríkjadal síðustu ár, ætlar nú að skipta yfir í evru.

Skýringarnar á þessu eru einfaldar: fjárfestingar síðustu ára hafa verið í bolfiski og fiskeldi sem hefur aukið vægi evru í starfsemi Síldarvinnslunnar. Í fjárfestakynningu var líka tiltekið að helstu markaðir fiskeldisfyrirtækja, en Síldarvinnslan hyggur á mikla uppbyggingu á þeim vettvangi, séu í Evrópu og að sala á mjöli fari nú fram í evrum. Þetta sé líka spurning um kaldan efnahagslegan veruleika. Mikill þýðingarmunur í ársuppgjöri Síldarvinnslunnar í fyrra endurspegli aukið vægi evru, en þýðingarmunurinn var 45 milljónir dala, eða 5,8 milljarðar króna.

Í ársreikningi Síldarvinnslunnar segir orðrétt: „Há fjárhæð þýðingarmunar á árinu 2025 er vegna dótturfélagsins Vísis ehf. og hlutdeildarfélagsins Arctic Fish sem gera bæði upp í evrum (EUR), svo og vegna dótturfélagsins Bergs-Hugins ehf. sem gerir upp í íslenskum krónum (ISK). Vegna þessa er færður jákvæður þýðingarmunur að fjárhæð USD 21,2 milljónir vegna Vísis ehf., USD 13,0 milljónir vegna hlutdeildarfélagsins Arctic Fish og USD 8,9 milljónir vegna Bergs-Hugins ehf. Jafnframt er jákvæður þýðingarmunur vegna annarra dóttur- og hlutdeildarfélaga samtals fjárhæð USD 2,3 milljón.“

Ef við drögum þetta saman þá liggur fyrir að helstu hagsmunir íslensks sjávarútvegs eru í Evrópu. Það liggur fyrir að stærstu útgerðirnar velja að notast við evru við uppgjör sín vegna þess að Evrópa er mikilvægasti markaður þeirra og þýðingarmunur með notkun annarra mynta en evru veldur þeim vandræðum. Það liggur lík fyrir að langstærsta fjárfesting sem ráðist hefur verið í hérlendis, upp á mörg hundruð milljarða króna í landeldi og, byggir að stóru leyti á því að verulegur hluti þeirra rúmlega 200 milljarða króna sem stefnt er að því að geirinn skapi í útflutningstekjur strax snemma á næsta áratug komi frá Evrópu.

Það er vegna alls ofangreinds sem lítið hefur heyrst í Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi, lobbýistaarmsins sem gætir hagsmuna stórútgerða og fiskeldisfyrirtækja, vegna yfirstandandi Evrópusambandsumræðu. Sá geiri er að einhverju leyti þegar genginn í Evrópusambandið og myntbandalag þess og ljóst að risastórir leikendur innan hans líta áróður Sjálfstæðisflokks og Morgunblaðs, í umboði og fyrir peninga sumra kollega þeirra sem geta ekki hugsað sér að samkeppni myndist á lykilmörkuðum fyrir neytendur á Íslandi lítur, ekki afar blíðum augum.