Maskína birti könnun um fylgi stjórnmálaflokka á landsvísu á mánudag. Þar kom fram að Samfylkingin væri áfram sem áður langstærsti flokkur landsins með tæplega 28 prósent fylgi og bætir við sig 2,2 prósentustigum milli kannana. Um er að ræða nokkuð stóra könnun með tæplega 1.800 svörum. Þetta er svipuð niðurstaða og kom fram í síðustu könnun Gallup sem var framkvæmd í marsmánuði. Þar mældist fylgi Samfylkingarinnar 30 prósent, eða næstum tíu prósentustigum meira en flokkurinn fékk í síðustu kosningum.

Ríkisstjórnin heldur skýrt velli með umtalsverðum meirihluta þingsæta samkvæmt báðum könnunum sem sýnir skýrt að þrátt fyrir ýmsar áskoranir, heima og erlendis, sem hafa áhrif á daglegt líf fólks þá líkar fólki við stjórnmál langtímaplana og leggur áherslu á að við sem samfélag berum ábyrgð hvert á öðru. Að það skipti meira máli að horfa á það sem sameinar okkur en að festast í því sem sundrar.

Í könnun Maskínu eru líka þau tíðindi að Miðflokkurinn heldur áfram að dala líkt og hann hefur gert í öllum könnunum fyrirtækisins síðan um áramót. Fylgi hans mælist nú 16,4 prósent, hefur dalað um næstum sex prósentustig frá því í janúar og Miðflokkurinn mælist ekki lengur annar stærsti flokkur landsins.

Það virðast því teikn á lofti um að skautunarpólitík gremju og andstyggilegheita sé að detta jafnhratt úr tísku og hún náði flugi.

Sjálfstæðisflokkurinn virðist, að minnsta kosti að einhverju leyti, hafa áttað sig á því að það er stysta leiðin í pólitíska gröf að elta innflutt menningarstríðshandrit Miðflokksins í sinni pólitísku stefnumörkun líkt og hann hefur verið að gera síðustu misseri. Þess í stað hefur hann snúið sér af fullum krafti að því sem hann gerir best: að verja sérhagsmuni hinna fáu og leggja fram svo glórulausar efnahagstillögur að Liz Truss, versti forsætisráðherra í sögu Bretlands sem færði það land hættulega nálægt kerfisáfalli sem krafðist neyðaríhlutunar, hefði verið stolt.

Pakkinn sem Sjálfstæðisflokkurinn kynnti nýverið undir yfirskriftinni „léttum róðurinn“ myndi sennilega sökkva íslensku ríkisskútunni á örfáum árum. Hráefnið í honum voru ófjármagnaðar skattalækkanir upp á 140 milljarða króna á hverju ári sem átti að mæta að hluta með því að selja nær öll verðmæti sem íslenska ríkið á í hendur einkafjárfestum á ríflegum afslætti. Samhliða vill flokkurinn að einkarekstur verði ráðandi breyta í heilbrigðisþjónustu, menntun og samgöngum, hola félagslega húsnæðiskerfið að innan og draga úr öllum gjaldalækkunum sem innleiddar hafa verið af öðrum en þeim. Þar skiptir veiðigjaldshækkunin á stórútgerðir auðvitað mestu.

Að mörgu leyti er gott að hafa Sjálfstæðisflokkinn í þessum gír í stað þess að elta Miðflokkinn út í einhvern fleygpólitískan skurð. Að vasast í brauðmolahagfræðinni sinni sem hefur aldrei virkað neins staðar, að verja hagsmuni milljarðamæringa á kostnað allra hinna og að halda innblásnar ræður um þjóðhagslega nauðsyn þess að áfengi sé selt sem víðast.

Pikkföst í barnalegri pólitík þeirra sem ekki er hægt að taka alvarlega og eru aðallega að þóknast eigin viðhlæjendum í stað þess að gæta hagsmuna kjósenda í landinu.

Til er kenning í stjórnmálum sem heitir pendúl-kenningin. Kjarninn í henni felst í því að ef stefna eða hugmyndafræði sem nýtur tímabundinnar hylli fer of langt út á jaðarinn og gengur fram af fólki þá verða kjósendur hratt afhuga. Líkt og pendúll sem er kominn út á ysta kant og sveiflast svo til baka.

Miðflokkurinn hélt sig hafa dottið í lukkupottinn þegar bandarískir öfgamenn buðu honum á námskeið í hvernig eigi að veikja lýðræði, alþjóðasamvinnu og mannréttindi með því að pakka sundrungu sinni í falskar umbúðir skynsemi og fullveldisástar og beina henni beint gegn mörgum viðkvæmustu hópum samfélagsins.

Helsti lottóvinningurinn átti að hafa verið að hafa fengið ungan varaformann til liðs við sig sem átti að virka sem segull á ungviðið í landinu vegna þess að hann birti kámug TikTok-vídjó af sér með andlitið of nálægt myndavélinni að „spyrja spurninga“ og „ræða það sem aðrir þora ekki að ræða“. Lykilatriði voru að vera andstyggilegur við minnihlutahópa og viðurkenna aldrei mistök heldur bregðast við gagnrýni með því að gera sig, gerandann, að fórnarlambi allra aðstæðna.

Skoðanakannanir gáfu þeim byr undir báða vængi um tíma. Pendúllinn virtist vera að sveiflast hratt til fjarhægri, aðallega vegna þess að kjósendur annarra hægriflokka voru að refsa heimareitnum fyrir að vera of áttavilltur.

Ásókn ungmenna í gremju virðist hins vegar einungis hafa verið raunveruleiki sem var til í hugarfylgsnum starfsmanna Miðflokksins og galleríinu sem talar fyrir því að flokkurinn sé nokkurs konar deyfilyf gegn óskilgreindu „vóki“ á samfélagsmiðlarotþrónni X, áður Twitter.

Lítill áhugi ungra kjósenda á Miðflokknum er ekki ályktun, heldur staðreynd sem mæld er með festu í könnunum. Í síðustu Gallupkönnun mældist fylgi Samfylkingarinnar í aldurshópnum 18–29 ára 36 prósent á meðan fylgi Miðflokksins var 18,7 prósent, sem var undir heildarfylgi flokksins í þeirri könnun. Samkvæmt því er jafnaðarmennskan tæplega tvisvar sinnum vinsælli hjá yngstu kjósendunum en fleygar Miðflokksins.

Í könnun Maskínu sem birt var í byrjun viku er þessi munur enn skarpari. Þar segjast 29,4 prósent svarenda í þessum aldurshópi styðja Samfylkinguna og er fylgið því umfram heildarfylgi líkt og hjá Gallup. Miðflokkurinn mælist hins vegar með 11,2 prósent, eða rétt tæplega einn þriðja af því fylgi sem Samfylkingin hefur hjá kjósendum á aldrinum 18-29 ára.

Sú mantra að Miðflokkurinn sé að ryksuga yngsta aldurshópinn vegna þess að ungur varaformaður flokksins sé svo vinsæll hjá ungum karlmönnum fær því ekki stoð í þessum tveimur könnunum.

Þvert á móti.

Eitt meginþemað í MAGA-handbókinni sem Miðflokkurinn lærði allt um á námskeiðunum sínum í Bandaríkjunum er að reyna að kasta gremjuboltanum aðeins fastar í magann á þeim hópi sem hentar næst að níðast á. Ef viðkomandi kvartar þá á bara að segja að þetta hafi verið misskilningur. Ætlunin hafi verið að kasta annað. Í raun væri það þolandanum að kenna að hafa orðið fyrir boltanum. Hann hafi haft öll tækifæri til að færa sig.

Eftir nýja varaformennskukrýningu í haust og fylgisaukninguna sem þau töldu komna til að vera var enda gefið í og ýmislegt nýtt prófað. Í september taldi Snorri Másson sig til að mynda hafa skorað alls kyns stig þegar hann talaði annan viðmælanda í kaf í Kastljósviðtali þar sem málflutningur Snorra snerist um að mannréttindabarátta hinsegin fólks væri bara „hugmyndafræði“ og að raunverulegu fórnarlömbin í umræðum um málefni hinsegin fólks væru hann og skoðanasystkini hans sem finnist mjög mikilvægt að allir telji kynin vera bara tvö.

Í desember opinberaði sami Snorri Másson svo að hann væri á móti EES-samningnum og að hann vildi takmarka fjölda þeirra sem fá að búa á Íslandi, án þess að svara spurningum um hvernig íslenskt samfélag ætti að líta út eftir að mikilvægasti viðskiptasamningur Íslendinga yrði ekki lengur virkur né hvernig flokkurinn skilgreinir „alvöru Íslendinga“ sem eigi að fá að búa hér þegar öðrum og ómerkilegri yrði meinað það.

Inn á milli er ítrekað skeytt alls kyns hundaflautum um að hvítir Íslendingar þurfi að eignast fleiri börn til að bjarga sál þjóðarinnar frá útlendingum og leysa úr einhverjum óskilgreindum „djúpum andlegum vanda“ landsmanna, að breyta þurfi fæðingarorlofi og taka upp heimagreiðslur svo konur geti farið aftur til fortíðar.

Aðrir forvígismenn Miðflokksins tóku þátt í þessum samkvæmisleik og sögðu Snorra ítrekað misskilinn eða vera bara að spyrja spurninga. Þegar vitleysan varð yfirgengileg var klykkt út með því að það ætti ekkert að taka allt alvarlega sem Snorri segir.

Hann segi enda oft bara eitthvað.

En fylgi Miðflokksins jókst sem sagt á meðan á þessum síðustu mánuðum ársins 2025 stóð. Hann varð næststærsti flokkur landsins samkvæmt könnunum. Og hönnuðirnir á bakvið óyndisskepnuna valdefldust. Þeir töldu sig hafa skapað nýtt leikskipulag sem væri búið að breyta leiknum sjálfum. Svo fór að fjara undan.

Það er eðlilegt að velta fyrir sér hvað valdi? Að hluta til er það auðvitað alþjóðlegt trend að gremjupólítík sé að detta úr tísku. Andstaða við Donald Trump Bandaríkjaforseta er til að mynda gríðarlega mikil innan Bandaríkjanna um þessar mundir og fólki eins og Viktor Orbán hefur verið ýtt til hliðar nýverið.

Hérna heima hefur gremjulistamönnunum sem mynda framvarðasveit Miðflokksins svo tekist að ofbjóða bæði almenningi og, í einhverjum tilvikum, eigin flokksmönnum með ýmis konar þvælu og almennri mannfyrirlitningu.

Þá hefur fjöldaflótti fólks sem fékk ekki þann framgang innan Sjálfstæðisflokksins sem það taldi sig eiga skilið inn á framboðslista Miðflokks í komandi sveitarstjórnarkosningum truflað hörðustu gremjuna í flokknum, sem finnst allt þetta borgaralega fólk sem hatar ekki nægilega hart opinberlega vera allt of vók.

Svo eru svörtustu sálirnar á X, áður Twitter, brjálaðar yfir því að einhverju vók-liði úr Sjálfstæðisflokknum hafi verið raðað efst á lista Miðflokksins í höfuðborginni og neita að kjósa hann þar. Efst á listann var raðað fyrrum Sjálfstæðismanni úr Garðabæ sem hefur helst unnið sér það til frægðar að verða athlægi á internetinu þegar tók lét taka sig upp við að keyra ólöglega á Teslu á nagladekkjum og ekki í bílbelti niður göngugötu í tveggja til þriggja mínútna fjarlægð frá mörg hundruð bílastæðum neðanjarðar á meðan hann kvartaði yfir því að það væri ekki hægt að leggja bíl í téðri göngugötu. Enda göngugata. Á meðan spurði borgarstjórnarefni Miðflokksins „hvað er í gangi?“

Í síðustu viku virtist varaformaðurinn hafa loks farið yfir einhvers konar strik hjá eigin fólki utan X samhliða því að hann gekk fram af flestum landsmönnum með nýjasta útspili sínu í að búllía minnihlutahópa. Í þetta sinn var hinsegin samfélagið, og tákn þess regnbogafáninn, skotmarkið.

Þar var hann að taka undir málflutning oddvita Miðflokksins í Kópavogi um að það ætti að hætta að flagga þessum meintu öfuguggafánum og flagga íslenskum frekar.

Í Facebook-færslu og fór Snorri með hefðbundnu línurnar um að kynseginheit væru hugmyndafræði og bætti við að vissulega gætu „fánarnir þjónað því hlutverki að styrkja tilfinningu skólastjórnenda eða annarra starfsmanna fyrir eigin botnlausu manngæsku, enda yfirlýstur tilgangur þeirra auðvitað að þeir séu sérstök tákn umburðarlyndis, en fyrir mörgum foreldrum fela þeir mun frekar í sér óþægilegt brot á pólitísku hlutleysi skólanna. Fæstir þora þó að gera athugasemdir við málið og það er hin þekkta þversögn umburðarlyndisins. Það er allt annað en umburðarlyndi sem mætir þeim sem voga sér að lýsa efasemdum um fánana, að ekki sé talað um margvíslegan annan fræðsluáróður í skólunum eða umfangsmikla fræðslusamninga við Samtökin 78, á meðan kristinni kirkju og íþróttafélögum er úthýst úr skólunum.“

Fyrrverandi útskýrari formanns flokksins brást ókvæða við og spurði hvort það væri stefna Miðflokksins fyrir sveitarstjórnarkosningarnar að fleyta bara kerlingar á popúlismaöldunni. „Fokk qe queers og fullt af atkvæðum?“

Framboð Miðflokksins víða um land opinberlega brugðust líka ókvæða við og höfnuðu gasinu. Innan þings fór ekkert á milli mála að óánægja er á meðal samþingmanna Snorra með hatursorðræðuflautið.

Eftir nokkurra daga kælingu brást Snorri svo við á miðvikudag í viðtali og sagði fánamálið ekkert annað en „lygaáróðursherferð af hálfu pólitískra andstæðinga“. Til að réttlæta sig notaði hann yfirlýsta andstöðu tveggja samkynhneigðra manna sem eru þekktir andstæðingar trans fólks við regnbogafánann sem skálkaskjól. Það að þeir tveir væru líka á því að fánar sem tákna umburðar- og frjálslyndi væru stórhættulega pólitískt hlaðnir og gengisfelldu alla gagnrýnina. Hann væri ekki vandamálið, allir hinir væru vandamálið.

Ég segi eins og góður ráðherra sem er aðili máls: „Ekki er það félegt, erindi Miðflokksins í íslenska pólitík.“

Það má fagna því að andstyggilegheit séu að detta úr tísku. Að það sé að fjara undan þeim sem gera aldrei neitt annað en að hlæja að, ekki með, öðrum og valdeflast pólitískt á því að sparka í þá sem eru öðruvísi. Það er líka athyglisvert að bakslagið við gremjunni sé meðal annars að koma innan frá, þótt vissulega sé á sama tíma hópur stuðningsmanna flokksins brjálaður yfir því að hann sé að verða allt of vók.

Frjálslyndi, mannréttindi, samtakamáttur, umburðarlyndi og jöfnuður eru nefnilega ekki einhverjir glataðir frasar samdir af háskólafólki til að hemja fólk sem telur sig hálfguði en upplifir að aðrir séu að svipta það tækifærinu til að skína. Þetta er eitthvað það mikilvægasta sem við eigum.

Saman erum við svo miklu meiri regnhlíf yfir einstaklinga með eigin hagsmuni sem keppast við að skófla sem mestu til sín á kostnað annarra, hvort sem það eru peningar eða réttindi.

Saman erum við samfélag. Og það er sannarlega þess virði að standa upp til að verja tilvist þess.